چگونه با كودكان رفتار كنيم؟
رفتارهاي آزاردهندهاي از كودكان كه همهروزه تكرار ميشود و نيازمند توجه مداوم و برخورد سنجيده است، والدين را بيش از رفتارهاي ديگر كودك خسته ميكند. نهتنها خود اين رفتارها شما را از كوره در ميبرد، بلكه روز را نيز با احساس ناراحتي در مورد اينكه رابطه خوبي بين شما و كودكتان برقرار نيست به پايان ميبريد. تعدادي از رفتارهاي غيرقابلقبول كودكان را كه در خانهها معمول است مورد بحث قرار ميدهيم. سپس راههايي را كه ميتوانيد با استفاده از آنها بر اين مشكلات غلبه كنيد ارائه ميدهيم.
الف. كودك در كارهاي منزل كمك نميكند
ما بر اين باوريم كه هر كس در خانواده بايد مسووليت كارهايي را كه براي تداوم يك زندگي شايسته لازم است، بر عهده بگيرد، كودكان ميآموزند كه كمك در خانه جزئي از كارهاي روزمره آنها است. انجام چند مسووليت كوچك توسط كودك هم كار شما را سبكتر ميكند و هم اينكه مقوله همكاري را به كودك ميآموزد.
1. به هنگام تقسيم كار بين اعضاي خانواده مراحل رشد كودك خود را در نظر بگيريد.
با بزرگ شدن كودك، وظايف او را تغيير دهيد. كارها را متناسب با سن و توانايي كودك تغيير دهيد. به كودك ياد بدهيد كه چطور كارها را انجام بدهد و پيشرفت او را در انجام كار از ابتدا زير نظر بگيريد.
2. از كودك انتظار بيش از حد نداشته باشيد و همچنين كار كم را نيز نپذيريد.
3. تا هنگامي كه يك كار به صورت عادت تثبيت شده در نيامده است، از او انتظار نداشته باشيد كه وقتي شما در منزل نيستيد آن كار را انجام دهد.
4. به كودك كمك و يادآوري كنيد.
5. با بزرگ شدن و تواناتر شدن كودك به تدريج مسووليت انجام كارها را برعهده او بگذاريد.
6. وظايفش را در جدولي بنويسيد و ديگر يادآوري نكنيد.
7. كاري را كه خوب انجام شده، تحسين كنيد و با جايزه دادن رفتار مثبت او را تقويت كنيد.
8. چنانچه كودك در انجام وظايفش كوتاهي ميكند، تدابير منفي اتخاذ كنيد.
مثلا با گرفتن اسباببازي مورد علاقهاش يا محروم كردن آواز چيزي، كم كردن پول توجيبي و...
ب. كودك درسهايش را تمرين نميكند
تمرين كردن باعث پرورش مهارتهاي كودك ميشود ولي بااين حال اغلب به درگيري جدي والدين و فرزندان ميانجامد. براي دستيابي به اهداف مورد نظر راهحل زير را امتحان كنيد.
علائق و تواناييهاي كودك را با هم منطبق كنيد. براي اينكه از اين تلاش بيشترين بهره را ببريد، با فعاليتي آغاز كنيد كه متناسب با سن، ميزان رشد و علاقه كودك است. براي او انتخابهاي مناسبي فراهم كنيد و به او اجازه دهيد كه خودش انتخاب كند.
اگر كودك شما نسبت به يك فعاليت كه نيازمند فراگيري است علاقه نشان ميدهد، ابتدا با يك متخصص مشورت كنيد تا بفهميد كه آيا زمان براي شروع آن فعاليت مناسب است يا نه، كودك بايد آمادگي جسمي و روحي يك فعاليت را داشته باشد. مهمترين جزء موفقيت در يادگيري بعد از اينكه علاقه و استعداد كودك معلوم شد، تطبيق كودك با معلم يا كلاس مناسب است.
كودك خود را تشويق كنيد كه تمرين كند. قبل از اينكه اسم كودكتان رادر كلاسي بنويسيد، اطمينان حاصل كنيد كه او ميفهمد كه او در حال پذيرفتن يك تعهد است. از معلم، مربي يا مشاور بخواهيد كه به كودك بگويد كه چقدر بايد تمرين كند و چگونه بايد تمرين كند و نيز اين نكته را به كودك گوشزد كنيد انجام اين كار بدون يادآوريهاي مكر والدين، وظيفه و مسووليت او است.
به تمرين كودك توجه كنيد. هنگامي كه شخص ديگري به تمرين گوش ميدهد يا آن را تماشا ميكند تمرين بسيار لذتبخشتر و جالبتر ميشود. كودكان خردسال، از انعكاس بلافاصله تمرينشان در محيط لذت ميبرند و اين كار باعث پيشرفت تمرينشان ميشود.
بر روي نقاط مثبت تاكيد كنيد. براي كودك مهم است از اشتباهاتش درس بگيرد و بداند مهم نيست گاهي ميتواند اشتباه كند. بنابراين ابتدا به كودك بگويد كه كدام كارها را درست انجام داده است سپس به او بگويد كه در چه مواردي نياز به تمرين بيشتري دارد.
پيشرفت كودك را تحسين كنيد.
ج. كودك زياد تلويزيون تماشا ميكند
برنامههاي تلويزيون قطعا ارزشهاي كودكان و برداشتهاي آنها را از دنيا و واقعيتهاي جامعه تحت تاثير قرار ميدهد. بزرگسالان اين توانايي را دارند كه بين واقعيت و افسانه و خوب و بد تمايز بگذارند و بتوانند ذهنشان را از چيزي كه جلوي چشمشان به نمايش درآمده است، جدا كنند. ولي كودكان خام و احساساتي هستند. كودكان چيزي را كه ميبينند و مي شنوند، باور ميكنند.
به نظر ميرسد كودكان بسيار تاثيرپذير يا عجول بيشتر مستعد اين هستند كه صحنههاي خشونتآميزي را كه ميبينند، نمايش دهند و اجرا كنند، در حالي كه كودكان ديگر ممكن است دچار كابوس شوند و از صحنههايي كه ديدهاند بترسند. والدين بايد براي استفاده سالم از تلويزيون، دست به انتخاب بزنند، به اين ترتيب كه برنامههاي تلويزيون و زماني را كه كودكان براي تماشاي تلويزيون سپري ميكنند، تحت كنترل درآورند.
اگر ميخواهيد كه تلويزيون تنها نقش كوچكي در زندگي كودك شما بازي كند، اين الگو را از زماني كه كودكان هنوز خردسال هستند جا بيندازيد و زماني كه كودكان بزرگتر شدند باز هم به كنترل خود ادامه بدهيد. ضمن تماشاي تلويزيون، تفسيرها و توضيحاتي به كودك ارائه دهيد در نتيجه نتايج مثبت تماشاي تلويزيون تقويت ميشود و اثرات منفي آن كاهش مييابد. اميد است در سايه صبر و بردباري و صرف زمان و كار درازمدت بر اين مشكلات فائق آييد و تلاشهاي شما براي تمامي اعضاي خانواده مفيد واقع شود.
مقاله ۲ - كودكان ناسزاگو
امروزه بسیاری از والدین نگران بددهانی یا بدزبانی فرزندانشان هستند و از خود می پرسند كه آنها این صحبت ها را چگونه یاد گرفته اند؟ چرا این اتفاق برای فرزند ما افتاده؟ آیا خودمان مقصر بودهایم؟ جمعی از والدین می گویند، ما كه این حرف های زشت را بر زبان نمی آوریم، پس چگونه فرزندمان چنین حرف هایی می زند؟! در نهایت نیز این سؤال برایشان مطرح است كه چه باید كرد تا كودك این عادت ناپسند را ترك كند. در این نوشتار به علل اصلی بدزبانی و راه حل هایی برای رفع آن اشاره شده است.
علت ها
همان طور كه در بحث های گذشته درباره رفتار كودكان متذكر شدیم، بسیاری از اعمال بچهها از عملكرد والدین نشأت می گیرد. كودكان رفتارهای پدر و مادر را به طور ناخودآگاه درونی می كنند. رفتارهای درون فكنی شده جزو معیارهای نهادینه شده كودك قرار می گیرند و سپس او مطابق این معیارها عمل می كند؛ به این فرآیند همانند سازی می گویند. كودك والدین خود را به عنوان اولین الگوهای زندگی می پذیرد و چون به آنها عشق می ورزد و آنان را سمبل هایی قوی می داند، رفتار والدین برای او شاخص و الگو قرار می گیرد.
گاهی بین درون فكنی یك رفتار و بروز آن فاصله زمانی وجود دارد؛ برای مثال، كودك گفتاری ناپسند را ماهها قبل از زبان پدر یا مادر شنیده، اما برون ریزی آن امروز صورت می گیرد. این مدت به تشخیص كودك و شرایط او بستگی دارد كه چه زمان، چگونه و در برابر چه كسی كلام زشت را به كار برد.
در بعضی خانوادهها، والدین با فرزندان خود بسیار خصمانه رفتار می كنند و در عین حال آنان را آزاد می گذارند. به این گروه از پدر و مادرها، والدین خصمانه آزاد گذارنده می گویند؛ آنها خود از حرف های زشت استفاده می كنند و فرزندان نیز آزادند كه این گونه عبارات را به كار برند. یعنی هیچ اقدامی در جهت جلوگیری از این رفتار به عمل نمی آید؛ و یا از نظر تربیتیهیچ گونه تدبیری از طرف والدین برای ترك این عادت در بچه ها صورت نمی گیرد.
ذكر این نكته ضروری است كه چه والدین حرف های زشت را به فرزند خود بگویند و چه در حضور او در برابر فرد دیگری این گونه گفتار را به كار ببرند، كودك ، آنها را میآموزد و به وقت نیاز بر زبان میآورد.
از دیگر علت های یادگیری كلام زشت ، ارتباط كودكان با دوستان و با بچه های دیگر است. بسیاری اوقات كودكان عامل بدزبانی یكدیگرند. در مهدكودك ، مدرسه ، كوچه و هر جای دیگری كه بچه ها فرصت بازی و به خصوص درگیری با هم را پیدا كنند، ممكن است این بدآموزی صورت بگیرد.
از دیگر عوامل بروز بدزبانی در بچهها ، به كارگیری كلام زشت به عنوان اعتراض است. كودك با بر زبان آوردن این گونه حرف ها اعتراض خود را نشان میدهد؛ این نوعی رفتار تلافی جویانه است كه بعضی كودكان در پیش می گیرند. آنها احساس می كنند، فقط با ادای این گونه كلمات است كه تخلیه می شوند و می توانند نارضایتی خود را نشان دهند.
گاهی كه كودك خردسال برای اولین بار از كلمات زشت استفاده می كند، موجب خنده و مزاح اطرافیان می شود. این گونه برخورد از همان ابتدا برای او حكم تشویق به انجام این رفتار را خواهد داشت و به تدریج به آن عادت می كند.
در پارهای از موارد نیز كودكان با بر زبان آوردن حرف های زشت می توانند به خواسته های خود برسند. بنابراین بدزبانی را راهی برای رسیدن به اهداف خود تلقی می كنند و در درازمدت جزو رفتار آنان خواهد شد.
راه حل ها
به هفت علت اصلی برای ناسزاگویی در كودكان اشاره كردیم؛
- یادگیری از طریق والدین
- یادگیری از طریق دوستان و بچههای دیگر
- بدآموزی به وسیله فیلم
- بیان نوعی اعتراض
- رسیدن به خواسته ها و اهداف
- تشویق شدن
- ناكامی و افسردگی
مسلماً با شناسایی علت رفتار نادرست، میتوانیم در رفع آن موفق تر عمل كنیم:
1 . چنانچه این گونه رفتار از والدین سرچشمه گرفته باشد، بایستی والدین به طور جدی آموزش داده شوند تا خود را كنترل كنند و چنین رفتاری را حداقل در حضور فرزند انجام ندهند. در ضمن لازم است به كودك گفته شود كه این رفتارها درست نیست و اگر هم از والدین سر زده، آنها اشتباه كردهاند و دیگر تكرار نخواهد شد. بهعلاوه توصیه می شود اگر پدر و مادر چنین رفتاری را مرتكب شدند، به اشتباه خود اعتراف كنند و حتی از فرزند عذرخواهی نمایند.
2 . اگر دوستان یا بچه های دیگر عامل بدزبانی كودك باشند، بایستی او را از این افراد دور كنیم و به جای آنها دوستان خوب و مؤدب را جایگزین نماییم.
3 . در انتخاب فیلم ها دقت كنیم و چنانچه فیلمی مناسب سن كودك نیست، شرایطی فراهم آوریم كه او فیلم را نبیند.
4 . به اعتراضات كودك گوش دهیم و دقیقاً توجه كنیم كه او چه می گوید و نسبت به چه چیز اعتراض دارد. دادن یك كمك فوری به كودك در چنین شرایطی بسیار مهم است. روش های سختگیرانه والدین ، اعتراض شدید فرزند را به همراه دارد.
5 . هرگز كودك نباید به این وسیله به خواسته اش برسد؛ بلكه بایستی به او فهماند، چنانچه دست از این نوع رفتار بردارد و حتی از این بابت عذرخواهی كند، به خواسته اش خواهد رسید.
6 . هرگز با شنیدن حرف های زشت كودك به او نخندیم، بلكه اخم كنیم و خود را از وی دور سازیم. با این روش به او نشان می دهیم كه رفتار پسندیدهای نداشته است.
7 . چنانچه فرزند ناكامی و افسردگی دارد، بهتر است فرصتی فراهم كنیم تا او موفقیت ، شادی و نشاط را تجربه كند. در چنین مواردی بایستی به درمان حالات افسرده وار او بپردازیم.
- علاوه بر توجه به نكات گفته شده، والدین می توانند با استفاده از روش «یادگیری وسیله ای» ، در جهت رفع عادت بدزبانی در كودكان برآیند. به این ترتیب كه هر وقت كودك رفتار ناپسند از خود نشان نداد، به او جایزهای بدهند و به طور مشخص بگویند «این پاداش به این علت بود كه امروز حرف های زشت بر زبان نیاوردی و بچه مؤدبی بودی...» با این روش، او میفهمد كه رفتار ناپسند پاداش نمی گیرد، بلكه موجب اخم و قهر والدین است؛ برعكس رفتار مؤدبانه او تشویق و تأیید می شود.
دنياي حرفه و فن www.herfe-rszy.blogfa.com
منبع: چگونه با كودكم رفتار كنم؟، صفوره قرشي خامنه
مقاله ۱ - نشريه نگاه
مقاله ۲ - سايت تبيان، دكتر سيما فردوسي پور