موسسه واکسن و سرم سازی رازی

آشنایی با موسسه واکسن و سرم سازی رازی

تاريخچه مؤسسه

مؤسسه تحقيقات واكسن و سرم سازي رازي با بيش از 80 سال سابقه فعاليت يكي از قديمي ‌ترين و معتبرترين مراكز علمي و تحقيقاتي كشور شناخته مي‌شود. اين مؤسسه فعاليت خود را در سال 1303 تحت نظارت وزارت فلاحت و فوائد عامه (وزارت كشاورزي وقت) با تحقيقات پيرامون راه هاي مبارزه با بيماري خانمان سوز طاعون گاوي كه با تلف كردن صدها هزار راس گاو حيات دامي كشور را مورد تهديد قرار داده بود آغاز كرد و پس از مدت كوتاهي با توليد و عرضه واكسن موثر عليه بيماري مزبور دوره نويني از مبارزه عليه بيماريها در كشور پايه گذاري نمود.

به فاصله كوتاهي پس از اين موفقيت كار بر روي توليد انواع واكسن‌ها و سرم‌هاي مصرف پزشكي در دستور كار مؤسسه قرار گرفت. مسئله‌اي كه حائز اهميت مي‌باشد اين است كه دوران شكوفايي و رشد و توسعه مؤسسه تحقيقات رازي مربوط به دوران پس از واگذاري مديريت مؤسسه به متخصصان داخلي در سال 1329 مي‌باشد و خوشبختانه بخش عمده‌اي از واكسن‌ها و ديگر فرآورده‌هاي بيولوژيك در اين سال‌ها مورد تحقيق و توليد قرار گرفته‌اند.

در سال‌هاي پس از انقلاب اسلامي روند فعاليت‌ها در مؤسسه تحقيقات رازي از لحاظ كمي و كيفي گسترش پيدا كرد به طوري كه تحقيق و توليد عمده اي از واكسن‌هاي دامي و انساني از جمله واكسن‌هاي اوريون ،سرخجه وسه‌ گانه (سرخك ، سرخچه واوريون) در اين سال ها انجام گرفت. 

جايگاه مؤسسه

مؤسسه تحقيقات واكسن و سرم‌سازي رازي با توليد ساليانه بيش از سه و نيم ميليارد (دز) انواع فرآورده‌هاي بيولوژيك از جمله واكسن و سرم‌هاي مختلف پزشكي ،دامپزشكي و آنتي‌ژن تشخيص آزمايشگاهي به عنوان يكي از بزرگترين مؤسسات نوع خود در جهان و بي‌نظير در سطح خاورميانه شناخته مي‌شود .

اين مؤسسه داراي ارتباطات گسترده با مجامع شناخته شده بين‌المللي از جمله سازمان‌هاي بهداشت و خواربار جهاني مي‌باشد و از سوي دفتر مبارزه با بيماريهاي واگير دامي (مستقر در پاريس) به عنوان آزمايشگاه مرجع بين‌المللي براي تشخيص برخي از بيماري‌ها از جمله آبله بزي، آبله گوسفندي و طاعون گاوي معرفي شده است. اين مسئله نشان بارزي از اهميت جايگاه مؤسسه تحقيقات رازي در عرصه بين‌المللي مي‌باشد.

در حال حاضر كتابخانه و مركز اسناد علمي و تحقيقاتي مؤسسه رازي به عنوان كتابخانه مرجع تخصصي در زمينه بيماري‌هاي انسان ،دام و طيور كه داراي حدود هجده هزار جلد كتاب ارزشمند و دهها هزار مجله و ژورنال خارجي است كه از اكثر مراكز علمي و تحقيقاتي معتبر جهان جمع‌آوري مي‌گردد.

با فراهم‌آوري و سازمان‌دهي منابع و به كارگيري سايت اينترنت و بانكهاي اطلاعاتي جهان و تبادل اطلاعات با مراكز علمي و معتبر بين المللي از جمله UNESCO، UNICEF ،FAO ،OIE ,WHO نسبت به فراهم‌آوري آخرين منابع اطلاعاتي روز و تكنولوژي‌هاي پيشرفته نقش بسزايي در تامين نيازهاي اطلاعاتي علمي و ارتباطات محققين و پژوهشگران مؤسسه رازي و ساير مراكز علمي و تحقيقاتي كشور را ايفا مي‌نمايد . 

توليدات

توليد بيش از 60 نوع فرآورده‌هاي بيولوژيك به ميزان ساليانه 5/3 ميليارد دز در زمينه‌هاي متنوع باكتريايي ، ويروسي و انگلي، مؤسسه را به يكي از بزرگترين مؤسسات توليدي واكسن در جهان تبديل نموده است .        

سرپرست بخش تحقيق و پرورش حيوانات آزمايشگاهي اين موسسه در رابطه با كارهاي آزمايشگاهي اين بخش مي گويد : واكسن ها و سرم هاي توليد شده روي حيوانات آزمايشگاهي تست مي گردد و اين حيوانات كه ما در اينجا از آنها نگهداري مي كنيم عبارتند از : 1-موش از نژادهاي مختلف 2- خرگوش 3- خوكچه هندي.

وي در خصوص اين كه چرا آزمايش ها فقط روي حيوانات محدودي انجام مي گيرد ، مي گويد : طبق آزمايش هاي مختلف هر حيواني نسبت به يك يا چند نوع عوامل بيماري زا حساسيت بيشتري دارد . مثلاً براي كنترل واكسن سياه سرفه ، فقط از يك نوع موش مخصوص استفاده مي شود كه اين نوع موش مشخصات ژنتيكي ويژه اي دارد كه نسبت به اين واكسن حساسيت نشان مي دهد و براي واكسن سياه سرفه در تمام دنيا از اين نوع موش استفاده مي شود .

در دنيا بيش از 200 نوع موش هم خون و به همين نسبت موش غير هم خون وجود دارد كه همه آنها براي يك نوع آزمايش مناسب نيستند . براي جلوگيري از گسترش نژادهاي مختلف در تحقيقات معمولاً از چند نوع آنها استفاده مي شود . ما در حال حاضر 12 نوع از اين موش ها را در آزمايشگاه خود نگهداري مي كنيم .

يك نوع جديد به نام رات هم از موش هاي صحرايي به وجود آورديم كه در مجامع بين المللي ثبت شده است . نوع ديگري از موش ها هستند كه نسبت به سرطان پستان حساسيت دارند و اين نوع را هم در اين جا به وجود آورديم، به اين صورت كه چند موش وحشي را به اين جا آورديم و از نظر ژنتيكي روي آنها كار كرديم و از توليد مثل آنها يك نوع موش سياه بوجود آمد كه 70 در صد اين موش ها در سن يك سالگي مبتلا به سرطان پستان مي شوند .

مسئله ديگري كه ما روي آن كار مي كنيم بيماري جذام است . ميكروب جذام در آزمايشگاه سخت كشت مي شود و فقط مي توان اين ميكروب را در روي موش هاي مخصوصي نگهداري نمود . يك آمريكايي چندي قبل توانست اين ميكروب راروي حيواني بنام « آرماديلوس » زياد كند و به خاطر همين كار برنده جايزه شد . در اين موسسه يك نوع موش سفيد آزمايشگاهي كه داراي جذام است با موشهاي سالم در يك محل نگهداري مي شوند تا معلوم شود اصولاً  اين بيماري واگيردار هست يا نه .

همچنين بر روي اثرات ناهنجاري زايي الكل بر روي جنين و نوزادان موش تحقيقاتي كرده ايم كه براي دنيا مهم است . ما اين نتايج را در كنفرانسي در كشور سوئد عرضه كرديم و در آنجا براي  اولين بار گزارش شد كه مادرهايي كه الكل مصرف مي كنند ، مبتلا به سرطان پستان مي شوند .

وی در مورد حساسيت خوكچه هندي نسبت به نوعي از بيماري ها مي گويد : اين حيوان بيشتر در تحقيقات ميكروبيولوژي مورد استفاده قرار مي گيرد . به خاطر اين كه حيوان حساسي است و مخصوصاً به ميكروب سل حساسيت زيادي دارد . بطور كلي آنهايي كه تحقيقات ميكروبي انجام مي دهند ، بيشتر از خوكچه هندي استفاده مي كنند .

در مراكز تحقيقاتي دنيا 80  درصد تحقيقات روي موش ها انجام مي گيرد و علت آن هم بخاطر وجود چند فاكتور اساسي است كه در موش ها وجود دارد . اولاً - ميزان زاد و ولد اين حيوان خيلي بالا است و در نتيجه در مدت كوتاهي مي توان از آنها بچه هاي زيادي گرفت . ثانياً - طول عمر آنها كوتاه است كه از نظر ژنتيكي بسيار اهميت دارد . ثالثاً – از نظر جثه كوچك هستند و فضاي كمتري را اشغال مي كنند تا جايي كه مي شود در يك اتاق 20 متر مربعي در حدود سه هزار موش نگهداري كرد .

از نظر مواد غذايي هم مقرون به صرفه است ، چون غذاي كمي مي خورند . از نظر خصوصيات فيزيولوژي موش ها ، عمر موش ها تقريباً  دو سال است و اين حيوان جزء حيواناتي است كه پس از هر وضع حمل بلافاصله حامله مي شود و دوره حاملگي آن هم 21-19 روز است و با امدن بچه هاي جديد ، بچه هاي قديم كنار گذاشته مي شوند.

بخشي از اين موسسه به بخش تحقيق و آسيب شناسي و تشخيص بيماري هاي دام اختصاص دارد. سرپرست اين بخش در رابطه با كارهايي كه در بخش مزبور انجام مي شود مي گويد : فرآورده هاي بيولوژيكي قبل از مصرف به حيوانات آزمايشگاهي تزريق و مورد بررسي قرار مي گيرند . بعضي از فراورده ها مثل واكسن هاي سه گانه (كزاز ، ديفتري ، سياه سرفه) را مي شود روي حيوانات معمولي آزمايشگاهي مثل خرگوش و موش و خوكچه هندي بررسي كرد ، چون اين حيوانات نسبت به اين نوع فرآورده ها حساسيت نشان مي دهد .

به همين دليل ما به خوبي مي توانيم كيفيت واكسن را بر روي اين حيوانات آزمايش كنيم ولي بعضي از فراورده ها مثل واكسن فلج كودكان بر روي حيوانات معمولي آزمايشگاهي قابل بررسي نيست . به اين معني كه اگر ما نمونه اي از اين نوع واكسن ها را به اين حيوانات تزريق كنيم ، هيچ گونه اثري در اين نوع حيوانات بروز نمي كند تا ما بتوانيم از روي آن واكسن ها را مورد سنجش قرار دهيم .

بنابراين بايد حيواناتي انتخاب شوند كه يا به نوع مصرف كننده واكسن نزديك باشند و يا به نوع واكسن حساسيت داشته باشند . براي واكسن فلج كودكان و سرخك از ميمون استفاده مي شود . يعني نمونه واكسن تهيه شده براي بررسي بي ضرر بودن آن و اين كه به ويروس هاي ناخواسته آلودگي نداشته باشد روي نوعي ميمون كه از خاور دور وارد مي كنيم ، آزمايش مي شود. 

وی در ادامه مي گويد : واكسن فلج يك واكسن زنده است . بيماري فلج بر اثر نوعي ويروس ايجاد مي شود كه اين ويروس به سيستم عصبي گرايش دارد و در مغز و نخاع ايجاد ضايعاتي مي كند . اين ضايعات بيشتر در قسمت هاي حركتي است و اعصاب حركتي را از كار مي اندازد كه تظاهراتش بصورت فلج است .

واكسني كه براي از بين بردن فلج اطفال تهيه شده است ، خوراكي ست و از آنجا كه اين ويروس ، از هر جاي بدن كه وارد شود . يكراست به سراغ عصب مي رود ، براي تخفيف شدن عمل اين ويروس زنده كه در واكسن وجود دارد ، در آزمايشگاه آنقدر روي آن كار مي شود تا قادر به اينكار نباشد و وقتي آنرا به كودك خوراندند قادر نباشد در سيستم اعصاب طفل اثر كند ، بلكه در همان دستگاه گوارش بماند و يا اگر وارد بدن شد ، راه اعصاب را پيش نگيرد كه در آنجا ايجاد اختلال كند. بنابراين قبل از مصرف بايد تمام مراحل آزمايش شود تا در موقع استفاده خطري بوجود نيايد .

به خاطراين كار ما واكسن را بصورت مستقيم روي عصب حيواناتي كه نزديك به ا نسان هستند تزريق مي كنيم . اگر كوچكترين تغييري در ماهيت اين واكسن ها ايجاد شده باشد ، در آن جا كاملاً مشخص مي شود . بعد از مدت معيني كه ميمونها را از نظر آزمايشگاهي و درمانگاهي مورد توجه قرار داديم ، ميمون ها را مي كشيم ، بطرقي كه سيستم عصبي دچار كمترين تغييري نشود .

بدين ترتيب كه سيستم عصبي را بر مي داريم و سپس نقاط مشخصي را كه مورد توجه ويروس فلج است مورد بررسي قرار دهيم تا ببينيم اين ويروس در آنجا چه كاري انجام داده است . از روي اين بررسي نتيجه گيري مي شود كه آيا اين واكسن مي تواند مورد استفاده كودكان قرار گيرد يا داراي مخاطراتي است و بايد از مصرف واكسن ها جلوگيري به عمل آيد .

بخش ديگري از موسسه به آزمايش و تحقيق روي مارها و عقرب ها و تهيه پاد زهر از سم آنها اختصاص دارد. يكي از مسئولين اين بخش مي گويد : مارهايي كه تاكنون در موسسه رازي مشخص شده اند، 58 نوع مي باشند كه از اين تعداد 20 نوع سمي هستند . از اين 20 نوع 12 نوع سمي خطرناك هستند كه 10 نوع آن در خشكي زندگي مي كنند و دو نوع در درياها . دندان هاي اين 12 نوع سمي خطرناك در جلوي دهان قرار گرفته است و مارها به راحتي مي توانند سم خود را تزريق كنند ، ولي چون 8 نوع بقيه دندانهاي شان در عقب دهانشان قرار گرفته ، آنها براحتي نمي توانند سم را تزريق كنند و بايد حتماً عضو در داخل دهانشان قرار بگيرد .

ما در اين جا از اين مارها سم گيري مي كنيم و بعد سم را به اسب هايي كه در اين جا نگهداري مي كنيم ، تزريق مي كنيم تا در بدن آنها ضد سم توليد شود . بعد از اين مرحله از اسب ها خون مي گيريم و از خون گرفته شده ، پلاسما را تصفيه مي كنيم و بعد از يك سري عمليات آزمايشگاهي آن را به صورت سرم درماني و يا ضد مار گزيدگي در مي آوريم . در مورد عقرب ها هم به همين نحو عمل مي شود .

ما طبق يك برنامه ، ابتدا مقدار كمي سم به اسب تزريق مي كنيم و به تدريج مقدار سم را بالا مي بريم و هفته اي دوبار اين كار را انجام مي دهيم كه تا 3 ماه ادامه مي يابد . در هفته هاي آخر هر بار تا 6 ميلي گرم سم وارد بدن اسب مي كنيم و بعد از اين مدت در سه نوبت از هر اسب خون مي گيريم . بعد از خون گيري استراحت يك ماهه اي به اسب داده مي شود و پس از آن مراحل گذشته تكرار مي شود .

وي در خصوص اين كه بيشتر مارهاي سمي ايران در كجا زندگي مي كنند ، مي گويد : مارهاي سمي بيشتر در مناطق خشك و صحرايي جنوب كشور ، همچنين استان هاي خراسان ، سيستان و بلوچستان و تهران تراكم دارند . مار كبري بيشتر در خراسان و گرگان يافت مي شود . عده اي بومي كه كارشان گرفتن مار و عقرب است آنها را مي گيرند و به موسسه مي فروشند . تاكنون ما در اينجا 28 نوع عقرب را شناسايي كرده ايم .

 

 

 دنیای حرفه و فن www.herfe-rszy.blogfa.com

 منابع: هفته نامه جوانان امروز

موسسه واکسن و سرم سازی رازی

برچسب‌ها: حرفه و فن, بهداشت, بیماری ها, واکسن, واکسن و سرم سازی رازی