راههاي کمک به كودكان خجالتي
ميشه منو نگاه نكنين؟
خجالت حسي طبيعي ولي ناشناخته است. هر كسي در شرايط اجتماعي جديد، كمي احساس خجالت و كمرويي دارد. طبيعي است كه اين حالت در كودكان بيشتر رخ بنمايد، اما گاهي اوقات ممكن است خجالت كشيدن، شرايط كودك براي بهبود زندگي اجتماعي را تحت تأثير قرار دهد. در چنين شرايطي، يادگيري كودك دچار اختلال ميشود.
همانطور كه گفتيم، حس اوليه خجالت همگاني است و ممكن است از آن به عنوان يك راهكار براي كنار آمدن و رويارويي با شرايط جديد اجتماعي استفاده شود. خجالت تركيبي از احساسات مختلف است؛ احساساتي مانند ترس و علاقه، تنش و آرامش و....
در هنگام خجالت، ضربان قلب و فشار خون فرد افزايش مييابد. كسي كه رو در روي فرد خجالتي قرار دارد، اين كمرويي را از برگرداندن نگاه و يا زل زدن به سمت پايين و كم حرفي و توداري او متوجه ميشود. طرز صحبت كردن يك آدم خجالتي معمولا آرام، لرزان و مردد است. بچههاي كوچك و كمرو دو الگوي رفتاري مشخص دارند؛ نگراني و احتياط و همچنين عدم مشاركت در فعاليتهاي اجتماعي.
اينگونه كودكان معمولا بازيهاي فردي را ترجيح ميدهند و كمتر علاقهاي به فعاليتهاي اجتماعي و دسته جمعي دارند. با اين راهكار در حقيقت آنها با نگرانيها و استرسهاي خجالت كشيدن در جمع مقابله ميكنند.
بچهها نسبت به كمرويي و خجالت در برخي مراحل خاص زندگي آسيبپذيرتر هستند. خجالت توأم با ترس در بين نوزادان نسبت به افراد غريبه و نا آشنا ديده ميشود و خجالت و كمرويي توأم با احساس دستپاچگي بهطور معمول در سنين 4 تا 5 سال بروز ميكند.
در چه شرايطي بچهها احساس خجالت ميكنند؟
شرايط اجتماعي جديد و رويارويي با افراد غريبه دليل اكثر خجالتها و كمروييهاست. بويژه اگر فرد خجالتي، فكر كند كه مركز توجه ديگران قرار گرفته است.
يكي از دلايل خجالت كشيدن بچهها ممكن است حس رقابت در مدرسه باشد. اين حالت براي برخي بزرگسالان در محل كار نيز پيش ميآيد.
در مورد كودكان، نقش والدين بسيار مهم است به طوريكه متخصصان معتقدند والديني كه دائم به بچهها يادآوري ميكنند كه ديگران چه فكري نسبت به آنها ميكنند يا به كودكان خود استقلال كمي ميدهند، باعث ايجاد حس خجالت و كمرويي در بچهها ميشوند.
چرا بعضي از بچهها خجالتيترهستند؟
محققان هم ذات بچهها و هم شيوه تربيتي آنها را در اين امر دخيل ميدانند. بعضي از بچهها ذاتا خجالتي هستند، آنها بيشتر از ساير بچهها در شرايط اجتماعي جديد، دچار نگراني و خجالت ميشوند.
بعضي از جنبههاي خجالت نيز اكتسابي هستند. سابقه فرهنگي خانواده و محيط خانوادگي، الگوهايي را براي روابط اجتماعي به كودك ميآموزند. به عنوان مثال تحقيقات نشان ميدهند بچههاي چيني در مهد كودكها خجالتيتر از نژاد سفيدپوست هستند و كودكان سوئدي بيش از كودكان آمريكايي خجالت ميكشند.
همچنين والدين به اشتباه تصور ميكنند با بر چسبهايي مانند خجالتي بودن (كه برخي مواقع تا حد تمسخر پيش ميرود) ميتوان بچهها را تشويق به فعاليتهاي اجتماعي كرد. آنها بايد با زباني خوش و با كلام بچهگانه، كودكان را راضي كنند تا در فعاليتهاي اجتماعي شركت نمايند.
مداركي نيز مبني بر تأثير و اهميت وراثت و خصوصيات ذاتي در بروز خجالت و كمرويي وجود دارد. در حقيقت، وراثت نقش مهمي در خجالتي بودن بچهها دارد.
در تحقيقات انجام گرفته بچههاي خجالتي تفاوت عمدهاي با بچههاي غير خجالتي داشتهاند. از جمله آنها تعداد ضربان قلب بالاتر و پايدارتري دارند. اين تحقيقات به ما ميگويند، از سن 2 تا 5 سالگي، كودكان خجالتي، شروع به برخوردهاي توأم با خجالت و كمرويي با همسالان خود و بزرگترها ميكنند.
علي رغم تمام موارد ذكر شده، بيشتر تحقيقات بيان كننده اين امر هستند كه عوامل وراثتي تنها بخش كوچكي از افراد را تحتالشعاع قرار ميدهند. بچههاي زيادي بودهاند كه عليرغم داشتن زمينه وراثتي توانستهاند با خجالتي بودن خود همراه با سعي و تلاش پدر و مادرشان كنار بيايند.
چه زماني خجالتي بودن مشكل محسوب ميشود؟
گفتيم كه خجالت يك پاسخ طبيعي به شرايط اجتماعي جديد است. با داشتن احساس خجالت و خجالت كشيدن، كودكان به صورت موقت خود را از شرايط محيط جديد دور ميكنند و احساس ميكنند بر شرايط جديد كنترل دارند. البته وقتي كه بچهها تجربه آشنايي با افراد جديد و نا آشنا را پيدا ميكنند، خجالت آنها كاهش مييابد.
بچههاي خجالتي ممكن است به هنگام بازي از طرف همسالان خود نيز به حاشيه رانده شوند و به آنها توجهي نشود و به همين دليل شانس كمي براي بهبود و رشد مهارتهاي اجتماعي خود دارند. بچههايي كه خجالتي رشد ميكنند و وارد مرحله بزرگسالي ميشوند معمولا از همسالان خود منزويتر بوده و دوستان صميمي كمتري دارند.
افراد خجالتي از نظر همسنوسالان خود به عنوان افرادي ديده ميشوند كه كمتر رفتاري دوستانه دارند. همچنين بچههاي خجالتي در سنين مدرسه كمتر دوست پيدا ميكنند و بيشتر ترجيح ميدهند كه تنها باشند. به همين دليل اين بچهها در بازيهاي دسته جمعي نيز مهارت كمتري دارند كه اين موضوع نيز باعث كنار گذاشته شدن آنها از سوي هم كلاسيها ميشود.
راههاي كمك كردن به كودك خجالتي
براي كمك به اين بچهها، يكي از گامهاي اوليه اين است كه سعي كنيد كودك را كامل و درست بشناسيد و نسبت به علائق و احساسات او حساس باشيد. از اين طريق ميتوانيد با كودك خود رابطه برقرار كنيد و نشان دهيد كه به او احترام ميگذاريد. اين مساله باعث ميشود كه كودك در برابر شما مطمئنتر باشد و كمتر خود را معذب ببيند.
گام بعدي، افزايش اعتماد به نفس او است. بچههاي خجالتي نسبت به خودشان حسي منفي دارند و احساس ميكنند كه مورد پذيرش نيستند.
بايد مهارت بچههاي خجالتي را افزايش داد و استحكام بخشيد. از اين طريق، حس استقلال آنها بيشتر ميشود.
براي موفقيت در اين مسير فراموش نكنيد كه بايد بيشتر و بيشتر آنها را مورد تحسين قرار دهيد. هميشه به ياد داشته باشيد، بچههايي كه نسبت به خودشان حس خوبي دارند، معمولا خجالت نميكشند.
خجالت توأم با ترس در بين نوزادان نسبت به افراد غريبه و نا آشنا ديده ميشود و خجالت و كمرويي توأم با احساس دستپاچگي بهطور معمول در سنين 4 تا 5 سال بروز ميكند
گام سوم، مهارتهاي اجتماعي او را بهبود بخشيد. بچهها را تشويق كنيد تا برنامههاي اجتماعي بيشتري داشته باشند حتي اگر فقط بازي باشد. بسياري از روانشناسان معتقدند كه بايد به كودكان لغات و جملاتي را كه در روابط اجتماعي مورد استفاده قرار ميگيرند و همچنين مهارتهاي زندگي اجتماعي را آموزش داد.
بازيهاي دو نفره به كودك كمك ميكند تا راحتتر بتواند با اين مشكل روبرو شود و جسارت او را افزايش ميدهد. همچنين بازي كردن با گروههاي جديد همسالان كمك ميكند تا آنها بيشتر و بهتر ارتباط برقرار كنند.
يك گام ديگر؛ به كودك اجازه دهيد تا كمكم با شرايط جديد كنار بيايد. وارد كردن كودك با اجبار به شرايط جديدي كه از آن هراس دارد، چاره ساز نبوده و كمكي به بهبود مهارتهاي اجتماعي او نميكند. به جاي اين كار، شما بايد به او كمك كنيد تا هنگام ورود به يك جمع جديد، احساس امنيت داشته باشد. همچنين براي وارد شدن به شرايط جديد و ايجاد ارتباطات جديد، به شيوهاي كه خود بايد بيابيد، او را نسبت به اين روابط علاقهمند كنيد.
به ياد داشته باشيد كه خجالت و كمرويي برخوردي كاملا بد و منفي نيست. لازم نيست همه كودكان مركز توجه قرار بگيرند. در ضمن فراموش نكنيد كه ويژگيهايي نظير آرامش و فروتني نكات مثبت افراد خجالتي هستند.
و نكته آخر آنكه، تا جايي كه كودك بيش از حد تحملش ناراحت نباشد يا از طرف ديگران طرد نشود، لازم نيست اقدامي در مورد حس خجالت او انجام شود. اما در هر شرايطي، لازم است كه با كودك خود دوست باشيم؛ آن چنان دوستياي كه او در كنار ما احساس امنيت و آرامش و آسايش كند.
دنیای حرفه و فن www.herfe-rszy.com
منبع: جام جم آنلاین
نيلوفر اسعدي بيگي
منبع:www.childdevelopmentinfo.com