آشنایی با بیماری هموروئید یا بواسیر
هموروئيد (بواسير) بيمارياي است كه غالبا در ميان افراد 30 تا 50 سال شايع است. اين بيماري هم در زنان و هم در مردان بروز ميكند. هموروئيد عبارت است از بزرگ شدن شبكه عروق خوني ناحيه مقعد و افزايش حجم توده بافت نگهدارنده آن به علت كاهش ضخامت جدار عروق اين ناحيه كه ميتواند بسيار ناراحتكننده، آزاردهنده، ناخوشايند و برخي اوقات دردناك باشد.
گذشته از اين مسائل، هموروئيد ميتواند به صورت يك مشكل كاملا جدي درآيد. ممكن است شما سالها هموروئيد داشته باشيد اما تنها پس از خونريزي بدان پي ببريد. هموروئيد ممكن است در مجراي مقعدي (بواسير داخلي) يا در مدخل مقعد (بواسير خارجي) و يا مختلط (هر دو نوع داخلي و خارجي) باشد.
به طور كلي هموروئيد داخلي از نظر شدت علائم به درجات مختلف از جمله خونريزي بدون بيرونزدگي، خونريزي همراه بيرونزدگي كه خودبهخود جا ميرود و خونريزي به همراه بيرونزدگي كه با دست جا نميرود تقسيم ميشود. هموروئيد خارجي به تورم پوست و عروق خوني اطراف مقعد اطلاق ميگردد.
در اين حالت چنانچه لخته خوني در اين ناحيه ايجاد شده باشد كه بسيار دردناك نيز هست هموروئيد ترومبوزه را ايجاد ميكند. هموروئيد خارجي از داخل توسط بافت پوستي پوشيده شده است، چنانچه اين پوست توسط وضعيت ترومبوزه (تجمع لخته خوني) كشيده شود، درد شديد و ناگهاني ايجاد ميكند. در چنين حالتي نشستن بر لبه صندلي دردناك است.
علائمي كه ابتلا به بيماري را نشان ميدهند:
اين علائم از يك علامت يا بيشتر و از خفيف تا شديد متغير است.
خارش: هنگامي كه مقعد ملتهب يا متورم ميشود، خروج ترشحات در اين ناحيه باعث ايجاد خارش ميشود. البته خارش ميتواند نتيجه بسياري از عوامل ديگر هم باشد.
سوزش: شكل شايع ديگر هموروئيد سوزش است كه در نتيجه زخمهاي سطحي ناحيه مقعد ايجاد ميشود. درجه سوزش از يك احساس گرماي خفيف تا احساس آتشگرفتگي متغير است و ممكن است ثابت بماند يا با شرايطي نظير ورزش يا خروج مدفوع بدتر شود.
درد: درد هموروئيد غالبا در نتيجه التهاب، تورم، عفونت و يا برآمدگي هموروئيد به خارج مقعد يا گير افتادن هموروئيد است كه با راه رفتن و نشستن تشديد ميشود و ميتواند از خفيف تا شديد باشد. توصيه ميشود در صورت درد شديد، حتما به پزشك مراجعه كرده و از خوددرماني بپرهيزيد.
تورم: هموروئيد اغلب با تورم يا التهاب همراه است چه زماني كه عروق متورم (گشادشده) ميشوند يا زماني كه تجمع مايع در بافت اطراف عروق متورم وجود دارد. تورم ميتواند منجر به احساس درد، سرخي، تحريك يا سوزش گردد.
تحريك و خونريزي: تحريك ميتواند از خارش، سوزش، التهاب و درد ناشي شود. گشاد شدن عروق و ضعف جدار آنها ميتواند در نهايت منجر به پارگي هموروئيد و خونريزي گردد. اين مساله غالبا در حين و يا پس از اجابت مزاج صورت ميگيرد. درجه اين خونريزي از تعداد محدودي نقاط قرمز روشن روي دستمال توالت تا قطرات مشخص خون متغير است.
اين هشدارها را جدي بگيريد
در صورتي كه هموروئيد با تورم دردناك همراه شود، حالت چركي به خود بگيرد، خونريزي يا عود كند و يا آن كه به صورت حجيم درآيد به پزشك مراجعه كرده، از خوددرماني بپرهيزيد، زيرا اين علائم ميتوانند نشانگر عفونت يا مسائل جديتري باشند. از آنجايي كه علائم هموروئيد مشابه علائم برخي بيماريهاي جدي ناحيه تحتاني دستگاه گوارش و كولون است توصيه ميشود در موارد زير از خوددرماني پرهيز و هر چه سريعتر به پزشك مراجعه گردد.
خونريزي قابل توجه، وجود خون تيره در مدفوع، هر نوع تغيير در عادات دفع (باريك شدن قطر مدفوع)، درد شكمي و احساس پري در ناحيه شكم، كاهش وزن، تهوع و استفراغ مكرر و خروج موكوس (حالت بلغمي) برخي داروها ممكن است علامتهاي هموروئيد را تشديد كنند. به طور مثال داروهاي ضدانعقاد، مسكن و ضدالتهابهايي مانند (ايبوپروفن)، داروهاي ضداسيد حاوي املاح آلومينيوم مثل قرص يا شربت آلومينيوم امجي و مسكنهايي كه كدئين دارند ميتوانند باعث تشديد يبوست و به دنبال آن باعث ايجاد هموروئيد گردند.
دلايل اصلي ابتلا
فشار ناشي از حاملگي و زايمان عمدهترين دليل بروز هموروئيد در زنان جوان است. يبوست بخصوص يبوست شديد و طولاني كه با زور زدن هنگام دفع همراه است، اسهال مزمن، مصرف مداوم و زياد ملينها، حالات ايستادن و نشستنهاي طولاني و تغذيه ناكافي با مواد فيبري، كاهش مصرف مايعات، عدم تحرك كافي كه منجر به كاهش قدرت عضلاني عضلات ناحيه لگن ميشود و عوامل زمينهاي و يا ژنتيكي، بيماري كبدي، افزايش سن و بالا رفتن فشار خون در سيستم سياهرگي دستگاه گوارش از علل ايجادكننده هموروئيد به شمار ميروند.
روشهاي درمان هموروئيد
اصولا براي برطرف كردن علائم هموروئيد با توجه به نوع و تشخيص پزشك متخصص در اين رشته چندين روش درماني وجود دارد.
درمان طبي:
معمولا براي هموروئيدهاي خفيف درجه اول و يا دوم توصيه ميشود كه عبارت است از: كنترل يبوست به وسيله مصرف رژيم غذايي پرفيبر مثل ميوهجات و سبزيجات بخصوص ميوههاي ملين مانند گلابي، آلو، انجير، نان سبوسدار و نوشيدن مايعات و بخصوص آب كافي در روز.
از آنجايي كه عدم تحرك كافي نيز جزو عوامل ايجادكننده زمينهاي به شمار ميرود گنجاندن نوعي فعاليت بدني مانند پيادهروي يا ساير ورزشهاي ملايم در برنامه روزانه پيشنهاد ميشود. شستشوي كامل ناحيه مقعد بعد از هر اجابت مزاج عمل بسيار مفيدي است. كمپرس با آب ولرم (نشستن در آب ولرم همراه با بتادين) يكي از موثرترين روشها براي بهبود و تسكين علائم است.
استفاده از توالت ايراني در اين موارد به هيچ وجه توصيه نميشود، زيرا با فشاري كه وارد ميكند حالت بيرون افتادگي و ساير علائم را تشديد مينمايد. در موارد تشديد علائم، استراحت در حالت درازكش به طوري كه ناحيه پايين كمر بالاتر قرار بگيرد و پرهيز از ايستادن و نشستن طولاني كمككننده است.
ازآنجايي كه علائم هموروئيد مشابه علائم برخي بيماريهاي جدي ناحيه تحتاني دستگاه گوارش و كولون است بايد از خوددرماني پرهيز و هر چه سريعتر به پزشك مراجعه شود
درمان سرپايي: از آنجا كه روشهاي جراحي با بستري شدن بيمار، نياز به بيهوشي، درد پس از عمل احتمال خونريزي، ترشح، عفونت و نياز به مراقبتهاي طولانيمدت دارند، لذا تلاش ميشود براي مهار بيماري هموروئيد از روشهاي متعدد سرپايي از قبيل كوتر كردن، منجمد كردن و رابربند ليگاتور استفاده گردد.
از جمله شايعترين اين روشها، روش بستن هموروئيد با حلقه لاستيكي است.
بستن با حلقه لاستيكي (رابربند)
يكي از روشهاي شايعي است كه طرفداران زيادي دارد. بستن هموروئيد با حلقه لاستيكي (رابربند) در مورد هموروئيدهاي درجه دوم و سوم مناسب بوده و به صورت سرپايي و بدون استفاده از بيحسي و بيهوشي در مطب قابل انجام است. محدوديتهاي آن درباره هموروئيدهاي خارجي و يا مختلط است. در اين روش با كمك يك وسيله يكبار مصرف حلقه لاستيكي را روي قاعده هموروئيد قرار داده تا بتدريج هموروئيد سياه شده و بيفتد. مزيت اين روش به ساير روشها هزينه كم و نداشتن خطر ابتلا به بيماريهاي عفوني است.
روش بستن شريان هموروئيد با استفاده از داپلر
در اين روش نوين درمان، با بالشتك هموروئيد برخورد غيرمستقيم ميشود. يعني عروق اصلي تغذيهكننده هموروئيد مسدود ميشود كه نهايتا منجر به كاهش و يا قطع جريان خون به بالشتك هموروئيدي شده و تورم آن از بين رفته، هموروئيد چروكيده شده و در نتيجه علائم نيز از بين ميرود. اين روش براي انواع هموروئيدها نتيجه خوبي دارد. از مزاياي اين روش كوتاه بودن زمان عمل، عدم نياز به بيهوشي كامل در حين عمل، نداشتن خونريزي و درصد موفقيت بالاي آن ميباشد.
درمان به روش ليزر
يكي ديگر از روشهاي جديد براي درمان هموروئيد استفاده از ليزر است كه با استفاده از امواج ليزر بافت هموروئيد برش داده و برداشته ميشود. اين روشي گران است و مزيت چنداني نسبت به جراحي ندارد.
از تغذيه درماني تا جراحي
اين روزها پزشكان اساس درمانهاي هموروئيد را براساس درمانهاي طبي پايهريزي ميكنند و تنها در موارد بسيار شديد و مزمن به سراغ جراحي ميروند و اين نوع درمانها بر 3 محور تغذيهدرماني، تغيير عادات مزاجي و درمانهاي موضعي استوار است.
تغذيه درماني: يكي از مهمترين محورهاي درمان هموروئيد تغيير اساسي و مهمتر از آن طولانيمدت رژيم غذايي است نكتهاي كه متاسفانه هم پزشكان و هم بيماران كمتر آن را جدي ميگيرند و اين در حالي است كه امروزه تحقيقات جديد حاكي از آن است كه يك فرد مبتلا به هموروئيد حداقل 2 ماه متوالي اصول غذايي را كه در ادامه به آنها اشاره ميشود بايد رعايت كند تا اثرات درماني تدريج خود را نشان دهد.
اصل اول: در هر 3 وعده غذايي بايد تغييرات شگرفي را پديد آوريد به اين صورت كه موارد زير براي يك فرد 70 كيلويي لحاظ شود.
صبحانهها: صبحانهها را با نوشيدنيهاي گرم آغاز كنيد چرا كه نوشيدن مايعات گرم با فعال كردن رفلكس گاستروكوليك از تجمع مدفوع شبانه در رودهها پيشگيري ميكند. نان از نوع سبوسدار همچون سنگك يا بربري باشد و از نانهاي سفيد همچون باگتهاي خميري پرهيز شود. حتما هر روز صبح يك پيمانه از خشكبارهايي همچون آلو برغاني و انجير خشك البته به صورت خيس خورده ميل شود.
ناهار و شام: در وعدههاي ناهار بايد حتما يك سالاد سبزيجات پرحجم همراه با يك پيمانه روغن زيتون ميل شود. از غذاهاي گوشتي پرحجم بايد پرهيز شود و اساس غذاها با سبزيجات و فيبر باشد.
تغيير عادات مزاجي: يك اصل در پيشگيري از بروز يبوست در افراد، پيشگيري از تجمع مدفوع در رودههاست. هموروئيد نتيجه يبوست مزمن است. از اين رو بدانيد به محض پيدايش احساس دفع، از مقابله با اين احساس بايد پرهيز و هر چه زودتر مدفوع دفع شود. بهترين دفع بايد دقايقي پس از صرف يك صبحانه باشد.
درمانهاي موضعي: شايد نشستن به مدت طولاني در وان آب گرم براي خيليها مشكل باشد، اما به هر حال حداقل شبها يك ساعت اين كار را انجام دهيد. استفاده از پمادهاي آنتي هموروئيد به دليل خاصيت لوبريكانت بودن و اثرات بيحسكننده ميتواند اثرات مفيدي داشته باشد، البته اگر به طور مرتب حداقل روزي 5 تا 6 بار استعمال شود.
دنیای حرفه و فن www.herfe-rszy.blogfa.com
منبع: جام جم، دكتر ناهيد آهنگرسريزدي